Պատմություն, Uncategorized

Թաթուլ Կրպեյան

Թաթուլը ծնվել է 1965թ. ապրիլի 21-ին Հայաստանի Թալինի շրջանի Արեգ գյուղում. Տարրական և միջնակարգ կրթությունն ստացել է թալինի տեխնիկական դպրոցում, որն ավարտել է գերազանցությամբ։ Խորրդային միության բանակում ծառայելուց հետո ընդունվել է ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետ։ Համալսարանի չորրորդ կուրսում Թաթուլը միացել է Հայկական ազատագրական շարժմանը։ Թաթուլը այդժամ անգամ կարևորում էր ուսումը և այդ օրերին պատմություն էր դասավանդում գետաշենի երկու դպրոցներում։ Թաթուլը նաև Արցախը Հայաստանի հետ վերամիավորելուն ուղղված”միացու” կազմակերպության անդամ էր։

1990թ. սեպտեմբերին Թաթուլը մեկնեց Արցախ, որտեղ վիճակը շարունակում էր վատանալ։ Իր իսկ հիմնած զինված խմբով 1990թ. սեպտեմբերից մինչև 1991թ. մայիս ղեկավարել է Գետաշենի ենթաշրջանի (Գետաշեն-Մարտունաշեն) ինքնապաշտպանությունը՝ ընդդեմ ադրբեջանական զինված ուժերի և ոստիկանական խմբավորումների։ Հիրավի, թեժ էին մարտերը սակայն քաջ հայորդին վայրկյան անգամ չէր մտաժում հող զիջելու մասին։ Թաթուլն ասում էր.”Ինչո՞ւ եք վախենում մահից։ Հողի համար ես հենց հիմա պատրաստ եմ մեռնելու։ Հողի, ազգի համար։ Ես ոչ մի անգամ չեմ գնա Երևանի օդանավակայանում իջնեմ, ասեմ՝ Գետաշենը հանձնեցի։ Ես այստեղ կը մեռնեմ, այդ բանը չեմ անի”։ Վերջին անգամ, երբ գալիս է Երևան, գնալիս ասում է հետևյալը. «Գիտեմ, որ Երևան այլևս չեմ գա, ինձ կբերեն.”։

Քաջի մահով ընկել է 1991թ. ապրիլի 30-ին՝ ”Օղակ” գործողության ժամանակ։ 1996թ. սեպտեմբերի 20-ին արժաացել է  ՀՀ բարձրագույն՝ Ազգային հերոսի կոչման։ Թաթուլը թաղված է հայրենի Արեգ գյուղում, որը հերոսի պատվին վերանվանվել է Թաթուլ։ Գյուղում կանգնեցված է տուֆակերտ հուշարձան, որի ճարտարապետն է Տարիել Հակոբյանը։ Թաթուլ մարդը, զինվորը, ռազմագետն ու պատմաբանը նաև գիտեր խոսել բանաստեղծի լեզվով։

Standard
Uncategorized

Եռանկյունաչափություն

Եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ` էլեմենտար ֆունկցիաներ են, որոնք պատմականորեն առաջացել են ուղղանկյուն եռանկյունների ուսումնասիրման ժամանակ և արտահայտում են եռանկյան էջերի կախվածությունը սուր անկյուններից և ներքնաձիգից։ Այս ֆունկցիաները լայն տարածում են գտել գիտության ամենատարբեր բնագավառներում, ինչի արդյունքում ընդլայնվել է եռանկյունաչափական ֆունկցիաների սահմանումը։

 

Գիտությունը, որն ուսումնասիրում է եռանկյունաչափական ֆունկցիաները, կոչվում է եռանկյունաչափություն։ Եռանկյունաչափական ֆունկցիաների են համարվում՝

ուղիղ եռանկյունաչափական ֆունկցիաները`

սինուս (\sin x)

կոսինուս (\cos x)

 

ածանցյալ եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ`

տանգես (\mathrm{tg}\, x)

կոտանգես (\mathrm{ctg}\, x)

 

Իրական արգումենտի սինուս և կոսինուս ֆունկցիաները հանդիսանում են պարբերական, անընդհատ իրական ֆունկցիաներ։ Մյուս չորս ֆունկցիաներն իրական առանցքի վրա նույնպես իրական են, պարբերական են որոշման տիրույթում, բայց անընդհատ չեն։

 

Եռանկյունաչափական ֆունկցիաների արժեքները որոշ անկյունների համար`

Изображение

Standard
Uncategorized

Լոգարիթմեր

Լոգարիթմ

Սահմանում: b թվի լոգարիթմ a հիմքով, որտեղ a > 0, a ≠ 1, կոչվում է այն թիվը, որով պետք է աստիճան բարձրացնել a հիմքը b թիվը ստանալու համար:

Այն նշանակում են logab տեսքով և կարդում «լոգարիթմ a հիմքով b»:

Սահմանումից հետեվում է, որ x = logab հավասարումը համարժեք է ax=b հավասարմանը: Օրինակ log28 = 3, քանի որ 2x=8: Լոգարիթմի հաշվումը հաճախ անվանում են լոգարիթմում:

 

logab արտահայտությունը որոշված է այն և միայն այն դեպքում, երբ b>0, a>0, a≠1:

 

Լայն կիրառություն ունեն հետևյալ տեսքի լոգարիթմները.

Բնական հիմքով լոգարիթմ, երբ հիմքը հանդիսանում է Էյլերի թիվը (e).

Տասնորդական.lgb, հիմքը հանդիսանում է 10-ը.

 

Հատկություններ`

Հիմնական լոգարիթմական նույնություններ

Լոգարիթմի սահմանումից հետևում է հիմնական լոգարիթմական նույնութըունը.

a * logab = b

Ապացուցում: Եթե logab = logac, ապա a * logab = a * logac , որտեղից հետևում է, որ b=c:

Լոգարիթմի միավորը և թիվը

loga1=0, logaa=1

Standard
Uncategorized

Իրական թվեր

Կոտորակներ`

Կոտորակները լինում են կանոնավոր և անկանոն`

Կանոնավորները այն կոտորակներն, որոնցհամարիչըփոքրէհայտարարից, իսկ անկանոնները նրանք, որոնց համարիչը մեծ է հայտարարից:

 

Գումարում`

Նույն հայտարարով կոտորակներ գումարելիս, կոտորակի հայտարարը չի փոխվում, իսկ համարիչները ուղղակի գումարվում են:

x/z + y/z = (x+y)/z

Տարբեր հայտարարներով կոտորակներ գումարելիս, կոտորակները բերվում են նույն հայտարարի:

1/5 + 2/11 = (11+10)/5*11 = 21/55

1/2 + 1/4 = 2/4 + 1/4 = 3/4

Հանումը նույնն է, ինչ գումարումը, բայց այս դեպքում համարիչները հանվում են:

 

Բազմապատկում.

Համարիչը բազմապատկվում է համարիչով, հայտարարը` հայտարարով:

a/b * x/y = ax/by

 

Բաժանում.

Կոտորակները բաժանելիս, առաջին կոտորակը մնում է անփոփոխ, երկրորդ կոտորակը շրջվում է և կոտորակները բազմապատկվում են:

1/5 / 2/3 = 1/5 * 3/2 = 3/10 

 

Բացասական թվեր`

Բացասակն թվերը այն թվերն են, որոնք փոքր են 0-ից:

  

Տասնորդական կոտորակներ. 

Գումարումը`

Տասնորդական կոտորակներ գումարելիս, կոտորակները բերվում են նույն կարգի` թվից հետո թվանշանների քանակը հավասարեցնում են`

1.2 + 8.8 = 10

3.5 + 2.15 = 5.65

 

Հանումը տեղի է ունենում նույնպես, ինչպես գումարումը`

5.3 – 3.3 = 2

6.46 – 1.549 = 4.911

 

Տասնորդական կոտորակների բազմապատկումը`

Տասնորդական կոտորակները բազմապակելիս, ստորակետները անտեսվում են, թվերը բազմապակտվում են ինչպես սովորական թվերը, իսկ ստորակետների քանակը գումարվում է:

0.5 * 0.2 = 0.1

1.54 * 3.27 = 5.0358

 

Տասնորդական կոտորակների բաժանումը`

Տասնորդական կոտորակները բաժանելիս, ստորակետները անտեսվում են, թվերը բաժանվում են իրար վրա ինչպես սովորական թվերը, իսկ ստորակետները հանվում են իրարից`

6.3 / 0.7 = 9

65 / 0.5 = 1.3

17 / 1.7 = 0.1

Standard
Uncategorized

Բնական թվեր

Բնական թվերը այն թվերն են, որոնք առաջացել են ինչ-որ քանակական բան հաշվելու համաև: Բնական թվերի հետ կարելի է կատարել ցանկացած թվաբանական գործողություն` գումարում, հանում, բազմապատկում, բաժանում

 

Գումարում`

2+5=7

10+56=66

54+46=100 և այլն…

 

Հանում`

10-4=6

345-245=100

675-546=129

 

Բազմապատկում`

3×4=12

6×6=36

15×0=0

 

Բաժանում`

6/2=3

15/3=5

42/6=7

 

Զրոյի վրա բաժանել չի կարելի:

 

Թվի վրա բաժանելիության հայտանիշներ`

2-ի, եթե թվի վերջին թվանշանը զույգ թիվ է, կամ 0:

3-ի, եթե թվի թվանշանների գումարը 3-ի բանաժնվող թիվ է:

4-ի, եթե թվի վերջին երկու թվանշանները 4-ի բաժանվող թիվ են կազմում, կամ երկուսն էլ 0 են:

5-ի, եթե թիվը վերջանում է 5-ով, կամ 0-ով:

6-ի, եթե թիվը միաժամանակ բաժանվում է և 3-ի, և 2-ի:

7-ի վրա բաժանելիության հայտանիշ գոյություն չունի:

8-ի վրա, եթե թվի վերջին երեք թվանշանների գումարը բաժանվում է 8-ի, կամ երեքն էլ 0 են:

9-ի վրա, եթե թվի թվանշանների գումարը բաժանվում է 9-ի:

 

Բնական թվերը լինում են պարզ և բաղադրյալ`

Պարզ թվերը այն թվերն են, որոնք բաժանվում են միայն իրենց և մեկի վրա:

Բաղադրյալ թվերը այն թվերն այն թվերն են, որոնք ունեն երկուսից ավել բաժանարար:

 

Բնական թվերն ունեն ամենամեծ ընդհանուր բաժանար և ամենափորք ընդհանուր բազմապատիկ:

 

Ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը այն թիվն է, որին բաժանվում են և առաջին, և երկրորդ թիվը: Օրինակ` 4-ի և 6-ի համար, 2-ը ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարն է:

 

Ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը այն թիվն է, որը բաժանվում է և առաջին, և երկրորդ թվերի վրա: Օրինակ` 4-ի և 5-ի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը 20-ն է:

Standard
Մաթեմատիկա, Uncategorized

Մաթեմատիկա, իրական թվեր

Հասարակ կոտորակներ, համեմատումը, գործողությունների կատարումը:

Կոտորակները լինում են երկու տեսակի՝ կանոնավոր և անկանոն:

Կանոնավոր են այն կոտորակները, որոնց համարիչը փոքր է հայտարարից: Իսկ անկանոն են, երբ համարիչը հայտարարից մեծ է:

Կոտորակների հետ գործողությունները.

Գումարում.

Նույն հայտարարով կոտորակներ  գումարելիս հարկավոր է համարիչները գումարել իրար իսկ հայտարարում գրել կոտորակների հայտարարը:

Տարբեր հայտարարներով կոտորակներ գումարելիս պետք է կոտորակները բերել նույն հայտարարի, այդ ընդհանուր թիվը նախ բաժանել մի կոտորակի հայտարարին, բազմապատկել համարիչով, հետո բաժանել մյուս կոտորակի հայտարարին, բազմապատկել համարիչով և այսպես ինքան կոտորակներ որ տրված են: Վերջում համարիչում ստացված բոլոր թվերը գումարենք իրար և գրենք մեկ թիվ համարիչում, հայտարարն էլ կմնա այն, ինչ ստացել էին:

Հանում. Նույն հայտարարով կոտորակներ  հանելիս հարկավոր է համարիչները հանել իրարից, իսկ հայտարարում գրել կոտորակների հայտարարը:

Տարբեր հայտարարներով կոտորակներ հանելիս պետք է կոտորակները բերել նույն հայտարարի, այդ ընդհանուր թիվը նախ բաժանել մի կոտորակի հայտարարին, բազմապատկել համարիչով, հետո բաժանել մյուս կոտորակի հայտարարին, բազմապատկել համարիչով և այսպես ինքան կոտորակներ որ տրված են: Վերջում համարիչում ստացված բոլոր թվերը հանել իրարից իրարից և գրել մեկ թիվ համարիչում, հայտարարն էլ կմնա այն, ինչ ստացել էին:

 

 

Բազմապատկում.

Կոտորակներըբազմապատկելուհամարպարզապեսանհրաժեշտէհամարիչներըբազմապատկելիրարգրելհամարիչում, հայտարարները՝իրարուգրելհայտարարում:

Բաժանում.

Բաժանման համար անհրաժեշտ է առաջին կոտորակը թողել նույնը, երկրորդ կոտորակը շուռ տալով(համարիչը-հայտարարի տեղը, հայտարարը՝ համարիչի) բազմապատկել առաջին կոտորակի հետ:

Բացասական թվեր.

Բացասակն թվերն են 0-ից փոքր բոլոր թվերը:

Բացարձակ արժեք.

Ցանկացած թիվ ունի բացարձակ արժեք. Մոդուլ. Մոդուլը բացասական չի լինում. Բացասական թվերի մոդուլը այդ նույն թիվն է՝ դրական նշանով: Իսկ դրական թվերինը՝ հենց նույնը:

Տասնորդական կոտորակներ.

Գումարումը.

Տարբեր նշանով երկու տասնորդական կոտորակներ գումարելու համար պետք է այդ կոտորակների բացարձակ արժեքներից (մոդուլից) ավելի մեծից հանել ավելի փոքրը և ստացված կոտորակներից առաջ դնել ավելի մեծ բացարձակ արժեք ունեցող գումարելիի նշանը:

Մի տասնորդական կոտորակից մեկ ուրիշ տասնորդական կոտորակ հանելու համար պետք է նվազելիին գումարել հանելիին հակադիր թիվը

Հակադիր թվերը տրված թվի հակառակ նշանով թվերն են:

Տասնորդական կոտորակները հանելու համար պետք է.

  1. Հանելին գրվում է նվազելիի տակ այնպես, որ հանելիի ստորակետը և թվանանները լինեն նվազելիի ստորակետի և համապատասխան կարգերում գրված թվանշանների տակ:
  2. Կոտորակների միջև դրվում է հանման նշանը, և ներքևում գիծ է տարվում:
  3. Ստորակետներն անտեսվում են, և կատարվում է համապատասխան բնական թվերի հանում:
  4. Գծի տակ գրված թվի գրառման մեջ ստորակետ է դրվում նվազելիի և հանելիի ստորակետների տակ:

Տասնորդականկոտորակներիբազմապատկումը.

  1. Անտեսելովկոտորակներիգրառումներումեղածստորակետերը՝բազմապատկելոստացվածբնականթվերը,
  2. Ստացվածարտադրյալումաջիցստորակետովառանձնացնելայնքանթվանշան, քանիթվանշանորաերկուարտադրիչներիկոտորակայինմասերումմիասին:

Տասնորդականկոտորակներըբազմապատկելուհամարպետքէ.

  1. Բազմապատկելայդկոտորակներիբացարձակարժեքները,
  2. Ստացվածարտադրյալիցդնել + նշանը, եթեբազմապատկվողկոտորակներնունեննույննշանը, ևդնել – նշանը, եթեբազմապատկվողկոտորակներինշաններըտարբերեն:

Տասնորդականկոտորակներիբաժանումը.

Տասնորդականկոտորակներըբաժանելուհամարպետքէ.

  1. Անտեսելովտասնորդականկոտորակիստորակետը, կատարելբնականթվերիբաժանումևքանորդումստորակետդնել, հենցորավարտվիտասնորդականկոտորակիամբողջմասիբաժանումը.
  2. Բաժանելիիբացարձակարժեքըբաժանելբաժանարարիբացարձակարժեքին,
  3. Ստացվածքանորդիցառաջդնել + նշանը, եթեբաժանելինևբաժանարարնունեննույննշաննը, ևդնել – նշանը, եթեբաժանելինևբաժանարարնունենտարբերնշաններ:

Տասնորդականկոտորակներիկլորացումը.

Մինչևտվյալկարգըպակասորդովկլորացմանժամանակբոլորթվանշանները, որոնքթվիգրառմանմեջգրվածենտվյալկարգիցաջ, փոխարինվումեն 0-ներով:

Մինչևտվյալկարգըհավելուրդովկլորացմմաժամանակբոլորթվանշաները, որոնքթվիգրառմանմեջգրվածենտվյալկարգիցաջ, փոխարինվումեն 0-ներով, իսկտվյալկարգիթվին 1 էգումարվում:

Որպեսզիտվյալկարգըթվիկլորացումըկատարվինվազագույնսխալով, պետքէվարվելհետևյալկերպ.

  1. Եթեթվիգրառմանմեջտվյալկարգիցաջգրվածէ 0,1,2,3, թվանշաններիմեկը, ապապետքէկատարելպակասորդովկլորացում.
  2. Եթեթվիգրառմանմեջտվյալկարգիցաջգրվածէ 5,6,7,8,9 թվանշաններիցմեկը, ապապետքէկատարելհավելուրդովկլորացում:
Standard
Պատմություն, Uncategorized

ՎԱՆԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՈՒՇՊԱ (Տոսպ ,Վան) ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔԻ ՀԻՄՆՈՒՄԸ

Ք.ա. 835-825-ական թվականներին կառավարել է Սարդուրի արաջինը: Ասորերեն գրված արձանագրություններում, նա իրեն կոչել է Նաիրի երկրի արքա, ներկայցել մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, արքաների արքա, տիտղոսաշարով: Ք.ա. 830-ական թվականներին Վան մայրաքաղաքն է հիմնում Սարդուրի արաջինը: Նա ասորեստանյան աղբյուրներում հիշատակվում է մեկ անգամ Ք.ա. 830-ական թվականներին, Սալմանասար 3-ի զորքերին դիմակայելու առնչությամբ:

ԻՇՊՈՒԻՆԻԻ ԳԱՀԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ք.ա. 825-810 թթ. Վանի տիրակալ է դառնում Սարդուրի արաջինի որդի, Իշպուինի արքան: Եթե գրային բարեփոխումը, տեղական սեպագրի ստեղծումը տեղի է ունեցել Իշպուինիի կառավարման սկզբնական շրջանում, ապա կրոնական բարեփոխումը ողջ թագավորության համար` միասնական դիցարանի ստեղծումով, կատարվել է նրա կառավարման երկրորդ շրջանում: Իշպուինին արձանագրեց առաջին խոշոր հաջողությունները Ք.ա. 820-ական թթ. վերջին, Ուրմիո լճի ավազանի հարավում, ներառելով Արդինի-Մուսասիր երկիրը:

ՄԵՆՈՒԱՅԻ ԳԱՀԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆԸ

Կառավարել է Ք,ա 810- 786 թթ:Նա կառուցել է 72 կիլոմետր երկարությամբ ջրանցք որն ոգտագործվում է մինչեվ այսօր:Նա ամրապնդվում է Հայկական Պար լերնաշղթայի արեվելյան հատվածում այստեխ էլ հիմնադրվում է Մենուանխինիլին: Հարավարեվտյան ուղությամբ նրա բանակը հասնում է Կումենու Ասորեստան: Արեվմտյան ուղությամբ Մենուայի բանակը դուրս է գալիս արեվմտյան Եփրատի բնագիծ սպարնալով անդրեփրատյան պետություններին դրանցից Մելիտեայի արքան խուսափում  է կռվելուց պարտավորվում է տալ հարկեր:Մանայի թագավորությունը ընդունում է Մենուայի գերիշխանությունը:Մենուան Վանի թագավորությունը վերածում է գերտերության:

ԱՐԳԻՇՏԻ ԱՌԱՋԻՆ

Գահակալել է 786-764 թթ: Արգիշտիի արշավանքները` Դիաուխի-էթիունի-Կարսի սարահարթ, Զաբախա Ք.ա. 784: Աբիլիանի, գրավում է Վեդուրի-Էթիունին-Մեծ Զաբ, Ք.ա.  783: Փոքր Ասիա – կրկին գրավում է Մելիտեան Ք.ա. 782, Կեխունի ծովային գավար-Ալիշտու, հիմնադրում է Էրեբունի ամրոցը: Ք.ա. 781թ. հասնում է Պարսուա Բաբելոնի երկիր: Այսպիսով Ք.ա. 786-781թթ., Արգիշտիի օրոք ստեղծվում է Վանի աշխարհակալությունը: Հաղթական պատերազմ Ասորեստանի դեմ տեղի ունեցավ Ք.ա. 781-778: Արգիշտին մի հեռավոր արշավանքից հետո հասնում է Հյուսիսային ծովակի ավազան  Ք.ա. 779թթ.:

ՍԱՐԴՈՒՐԻ ԵՐԿՐՈՐԴ

Գահակալել է Ք.ա. 786-764թթ.: Ք.ա. 740-ական թթ. երկու արշավանք է ձեռնարկում դեպի հյուսիս` Կուլխա: Դեպի հարավ, երեք կողմից շրջապատում է Ասորեստանը, իսկ Սիրիայի տարածքով ու Եփրատի ավազանով` Բաբելոն հասնելով, կիրականանար Ասորեստանի լիակատար շրջափակումը: Նա սկսում է վերացնել կախյալ թագավորություններ: Նրա տերությունը հյուսիսում հասնում է Սեվ ծով, հյուսիս-արևելքում` Կուր գետ, արևելքում` Կասպից ծով, արևմուտքում` փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում` Բաբելոնով Պարսից ծոց, հարավարևմուտքում` Միջերկրական ծով:

ՌՈՒՍԱ I

Ռուսա առաջինը Ք.ա. 735-710–ական թթ., գահ բարձրացավ դժվարին մի շրջանում: Նա կատարեց պետական համակարգի ու բանակի բարեփոխումներ: Ռուսան արշավանքներ կատարեց դեպի Սևանա լճի ավազան: Այնտեղ կառուցեց երկու խոշոր ամրոցներ, անվանակոչելով Խալդ ու Թեյշեբա աստվածների անուններով: Նա գահընկեց է անում Արդինի Մուսասիրին տիրած ասորամետ դրածոին ու գահին վերահաստատեց իր վստահելի կառավարչին: Ասորեստանի նոր արքա, Սարգոն երկրորդի հետ բախում տեղի ունեցավ 719 թ.: Սարգոն երկրորդը անհաջոխություն է կրում: Ռուսան արշավեց դեպի արևելք, նվաճելով նոր տարածքներ: Ք.ա. 716թ., Մանայի համար, Ասորեստանի ու Ուրարտուի միջև պայքարը վերածվեց պատերազմի: Ք.ա. 714թ. գարնանը, Սարգոն երկրորդը արշավեց Վանի թագավորության դեմ, սակայն առանձնապես մեծ հաջոխություններ չունեցավ: Վերադարձին մտավ Արդինի մուսասիր ու թալանեց Խալդի քլխավոր տաճարը: Իբրև հերոսություն ներկայացվող այս քայլը, իրականում պարզ սրբապղծություն էր:

ՎԱՆԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ Ք.Ա. ՈՒԹԵՐՈՐԴ ԴԱՐԻ ՎԵՐՋԻՆ և ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԴԱՐԻ ԱՌԱՋԻՆ ԿԵՍԻՆ

Ուրարտուի վերջին ականավոր տիրակալը դարձավ Ռուսա երկրորդը, Ք.ա. 685-645: Նա շարունակեց կառավարման համակարգի բարեփոխումը համադաշնությունների համակարգից անցումը գերկենտրոնացված պետության: Ք.ա. 660-ական թվականներին կրկին սրվում են հարաբերությունները Ուրարտուի ու Ասորեստանի միջև: Այդ ժամանակաշրջանի մի քանի ասորեստանյան աղբյուրներ վկայում են Վանի տերությունից սպասվող սպառնալիքի մասին: Ք.ա. 650 ական թվականների առաջին կեսին, տեղի ունեցավ բախումներ Վանի թագավորության ու Ասորեստանի միջև: Ուրարտու դեմ ռազմական գործողություններ սկսեցին հյուսիսից հայտնված Կիմերները:

ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԱՆԿՈՒՄԸ

Վերջին թվագրվող արքան Սարդուրի երրորդն է: Նա ասորեստանյան արձանագրություններում հիշատակվում է 643թ.: Վանի արքայատոհմը աստիճանաբար թուլանում էր: Պետության անկմանը նպաստեցին նայեվ հյուսիսից ասպատակող սկյութական ցեղերը: Թե երբ է անկում ապրել Վանի թագավորությունը, ստույգ հայտնի չէ: Հիմքեր կան կարծելու, որ արքայական արքայատոհմի անցումը հաջորդ արքայատոհմի կատարվել է յոթերորդ դարի վերջին պալատական հեղաշրջման ճանապարհով:

Standard
English, Uncategorized

Washington history

Founded on July 16, 1790, Washington DC is unique among American cities because it was established by the Constitution of the United States to serve as the nation’s capital. From its beginning, it has been embroiled in political maneuvering, sectional conflicts and issues of race, national identity, compromise and, of course, power.

The choice of Washington’s site along the Potomac and Anacostia Rivers resulted from a compromise between Alexander Hamilton and northern states who wanted the new federal government to assume Revolutionary War debts, and Thomas Jefferson and southern states who wanted the capital placed in a location friendly to slave-holding agricultural interests.

George Washington, the first president and namesake of the city, chose the site and appointed three commissioners to help prepare for the arrival of the new government in 1800. Pierre Charles L’Enfant designed the city as a bold new capital with sweeping boulevards and ceremonial spaces reminiscent of Paris in his native France. Benjamin Banneker, a self-taught African American mathematical genius, provided the astronomical calculations for surveying and laying out the city. The full development of Washington as a monumental city, however, did not come until a hundred years later when the McMillan Commission updated its plan to establish the National Mall and monuments that most visitors to Washington now know.

During the War of 1812, most of the city was burned to the ground. British forces invaded the city and burned public and government buildings, including the White House, in response to American forces invading York, now known as Toronto, and burning most of it to the ground. However, the British left the residential areas untouched and also spared the home of the Commandant of the Marines, located on Marine Barracks, as a sign of respect. It is now the oldest government building in continuous use in the nation’s capital. The Patent Office and the Post Office were also spared because of Dr. William Thornton, Superintendent of Patents, pleading with British officers that the knowledge lost therein would be a disservice to mankind.

As a southern city, Washington has always had a significant African American population. Before the Civil War, the city was home to a growing number of free blacks who worked as skilled craftsmen, hack drivers, businessmen and laborers. It also included enslaved African Americans and was the site of slave auctions before they were outlawed in the city in 1850. Slaves owned in Washington were emancipated on April 16, 1862, nine months before Lincoln’s Emancipation Proclamation of Jan. 1, 1863. Washington remained home to a large African American population who created vibrant communities and championed civil rights despite racial segregation and prejudice. Duke Ellington was born and raised in Washington’s Shaw neighborhood and played in his first band here.

Washington, DC was envisioned by its founders as a commercial center as well as the seat of government. The location on the Potomac River was chosen, in part, because it already included two existing port towns of Georgetown, Md., and Alexandria, Va., which served as regional shipping centers for tobacco and wheat. When Alexandria returned to Virginia in 1846, residents argued that inclusion within the Federal District of Columbia hurt business and the city of Washington would never need that much room to grow.

But after the Civil War, Washington did grow, eventually absorbing Georgetown and the surrounding farms and rural areas beyond L’Enfant’s original plans for the city. The initial boundary of Washington City was Florida Avenue, originally called Boundary Street. The first neighborhoods were those that grew up around the Capitol (Capitol Hill), the Center Market (Downtown), and the White House (Lafayette Square). The expansion of streetcar lines in the mid-19th century spurred creation of new suburbs. Two early suburbs, LeDroit Park and Anacostia, both began as developments that excluded African Americans and later became predominantly African American communities.

Wars and national events have always resulted in the growth of the federal government and increases in population. During the Civil War, Washington was an armed encampment with soldiers bivouacked everywhere and public buildings serving as hospitals. Bread for soldiers was baked in ovens located on the White House grounds. During World War II, “government girls” were recruited to fill office jobs to replace men who had gone to war.

Washington is also a cosmopolitan city. While it has always had foreign delegations from the countries of the world, it also boasts an increasingly diverse ethnic population. A growing Latino population represents every Central and South American country with a particularly large community of Salvadorans. A large Ethiopian population has resulted from the political turmoil there. New ethnic groups have brought new restaurants, as well as new residents. While DC lost residents to surrounding suburbs in the 1990s, new housing and urban revitalization is now attracting people back to the city for a downtown renaissance of housing, offices, entertainment and nightlife.

As the capital of the world’s most powerful democracy, it is ironic that residents of Washington lack full self-government and limited self-government was only restored in 1974 after nearly 100 years with an appointed commissioner system. Representation in Congress is limited to a non-voting delegate to the House of Representatives and a shadow senator. 1964 was the first Presidential election in which Washington residents were able to vote.

After more than 200 years as the nation’s capital, Washington is brimming with a unique history of its own. It has developed as a complex and layered city with multiple personalities. As home to the federal government, it has attracted a diverse mix of government workers, members of Congress from every state, foreign emissaries, lobbyists, petitioners and protestors. While elected and appointed officials come and go giving the city its reputation as a transient community, many of the city’s residents have called Washington home for multiple generations. Their stories give Washington its distinctive character as both a national and local city.

Standard
Կենսաբանություն

Զարմանալին մարդու գլխուղեղի վերաբերյալ

ИзображениеԳլխուղեղային նյութ: Իր ողջ պատմության ընթացքում մարդկությունն ուղեղն ուսումնասիրելիս լուրջ բարդությունների հետ է ընդհարվել: Եվ հին եգիպտացիները, և առաջին փիլիսոփաները, ինչպիսին Արիստոտելն էր, թերագնահատել են այն առեղծվածային նյութը, որը գտնվում է գանգատուփի մեջ:

Հանրահռչակ անատոմ Գալենն ուղեղին վերապահում էր շարժողական ակտիվության և խոսելու հնարավորության ղեկավարի դերը, բայց նույնիսկ նա անտեսել էր սպիտակ և գորշ նյութը, կարծելով, որ ուղեղում հիմնական աշխատանքը կատարում են հեղուկով լցված փորոքները:

Մարդու ուղեղը մեծ է…

Չափահաս մարդու գլխուղեղի զանգվածը միջինը 1,3-1,4 կգ է: Գանգատուփի մոտ 80%-ը լցված է գլխուղեղով: Մնացած 20%-ը հավասարապես բաժանված է արյան, ողնուղեղային հեղուկի, պաշտպանական նյարդային հյուսվածքի միջև: Եթե այս ամենը խառնեն իրար` գլխուղեղը, արյունն ու հեղուկը, ապա ստացված նյութի ծավալը կկազմի մոտ 1,7 լիտր:

Բայց այն փոքրանում է

Մոտ 5 հազար տարի առաջ մարդու ուղեղի ծավալն ավելի մեծ է եղել: «Ողջ աշխարհում` Եվրոպայում, Չինաստանում, Հարավային Աֆրիկայում, Ավստրալիայում ստացված հնագիտական տվյալներից մեզ հայտնի է, որ գլխուղեղի ծավալը փոքրացել է մոտ 150 սմ3, նախկինում նրա ծավալը կազմում էր 1350 սմ3: Դա, կոպիտ հաշվարկով, 10 տոկոս է»,- պատմում է պալեօնտոլոգ Ջոն Հոքսը` Վիսկոնսին-Մեդիսոն համալսարանից:

Հետազոտողները չգիտեն, թե ինչու է գլխուղեղի ծավալը փոքրանում, բայց ենթադրում են, որ այն զարգանում  և առավել արդյունավետ է դառնում: Կարծիք կա նաև, որ գանգատուփն է փոքրանում, քանի որ ժամանակակից մարդու այժմյան սննդակարգն առավել փափուկ սննդից է բաղկացած ու մեծ և ուժեղ ծնոտներն այլևս պետք չեն:

Ինչպիսին էլ որ լինի պատճառը, գլխուղեղի չափերից անմիջականորեն կախված չէ ինտելեկտի մակարդակը, քանի որ չկան ապացույցներ, թե հին մարդիկ առավել խելացի են եղել, քան հիմա ժամանակակիցներն են:

Ուղեղը էներգիայի կենտրոնացումն է

Ժամանակակից մարդու գլխուղեղը ծայրահեղ էներգատար է: Նրա ծավալը կազմում է  մարմնի ծավալի մոտ 2%-ը, բայց, դրա հետ մեկտեղ, այն օգտագործում է արյան մեջ եղած թթվածնի մոտ 20%-ը և գլյուկոզայի 25%-ը:

Գիտնականներն իրենց առջև խնդիր էին դրել  պարզել, թե ինչն է էներգիայի աղբյուր հանդիսացել խոշոր գլխուղեղի զարգացման համար: Շատ հետազոտողներ պնդում են, որ նման աղբյուր եղել է միսը, բերելով նախնադարյան մարդկանց որսորդական հմտությունների օրինակը: Մասնագետների մեկ այլ խումբ էլ կարծում է, որ միսն այնքան էլ հուսալի աղբյուր չի եղել: 2007թվին կատարված հետազոտություններն ապացուցեցին, որ ժամանակակից շիմպանզեները կարողանում են սավաննայում փորել հանել կալորիաներով հարուստ արմատապտուղները: Հնարավոր է, նախնադարյան մարդիկ էլ են նույն բանն արել, գլխուղեղի էներգիան ապահովելով բուսական սննդով:

Իսկ ինչ վերաբերում է գլխուղեղի գնդաձև լինելուն, ապա սրա վերաբերյալ երեք հիմնական վարկած կա` կլիմայի փոփոխությունը, էկոլոգիայի պահանջները և սոցիալական մրցակցությունը:

Ուղեղի ծալքերը մարդուն խելացի են դարձնում 

Եվ որն է մարդու տեսակի ինտելեկտի գաղտնիքը: Պատասխանը կարող է լինել` ուղեղի ծալքերը: Մարդու գլխուղեղի մակերեսը, որն անվանվում է մեծ կիսագնդերի կեղև, ծածկված է բազմաթիվ գալարներով ու ակոսներով և հագեցած է մոտ 100 միլիարդ նեյրոններով` նյարդային բջիջներով: Նման մակերեսը հնարավորություն է տալիս ծավալով մեծ, համապատասխանաբար շատ էներգիա պահանջող գլխուղեղին տեղավորվել ոչ մեծ գանգատուփում:  Մեր ազգական-պրիմատների ուղեղի գալարների քանակը տարբեր է, այնպես, ինչպես մյուս բանական կենդանիներինը, օրինակ, փղինը: Բացի դրանից, հետազոտությունների ընթացքում պարզվել է, որ դելֆինների ուղեղի գալարները նույնսիկ առավել արտահայտված են, քան մարդկանց մոտ:

Մեր ազգական-պրիմատների ուղեղի գալարների քանակը տարբեր է, ինչպես և այլ բանական կենդանիների մոտ, ինչպիսին փիղն է: Բացի դրանից, հետազոտողները պարզել են, որ գլխուղեղի գալարները դելֆինների մոտ նույնիսկ ավելի արտահայտված են, քան մարդկանց մոտ:

Standard